Ахсынньы 19 күнүгэр Хаҥалас улууһун Улахан Аан нэһилиэгэр ураты күн буолла. Ол курдук, сахалартан бастакы идэтийбит режиссер, Саха АССР уонна РСФСР норуодунай артыыһа, Саха АССР искусствотын үтүөлээх деятелэ, Ленин, Үлэ Кыһыл Знамята уордьаннар кавалердара, киэн туттар биир дойдулаахпыт Спиридон Алексеевич Григорьев төрөөбүтэ 115 сылынан Былатыан Ойуунускай аатынан Саха государственнай академическай драматическай театра ыалдьыттаата.
Спиридон Григорьев 2-с Малдьаҕар нэһилиэгэр 1910 сыллаахха ахсынньы 24 күнүгэр күн сирин көрбүтэ. Эдэркээн Спиридону талааннааҕын таба көрөн, комсомол обкома, 1930 сыллаахха Москваҕа театральнай техникумҥа үөрэххэ ыыппыта. Москваҕа тиийэн театр эйгэтигэр чугас киһи бэриниилээхтик кыһанан-мүһэнэн үөрэнэн, техникум режиссерскай факультетын ситиһиилээхтик бүтэрбитэ. С.А. Григорьев 22 саастааҕар режиссер идэтин баһылаабыта. 1933 сыллаахха саха маҥнайгы үрдүк үөрэх дипломнаах режиссера үлэтин саҕалаабыта. Киэҥ билиилээх, элбэх саҥа идеялаах, сытыы-хотуу эдэр эрчимнээх режиссер кэлиитэ, саҥа атаҕар туран эрэр Саха театрыгар саҥа сүүрээни киллэрбитэ. Хара маҥнайгыттан театрга сценическэй реализмы, олоххо баарын курдук оонньууру ситиһэ сатыыра. Театрга үлэлиир бастакы сылларыттан театр иһинэн үс төгүл студияны аһан үлэлэппитэ. Бу артыыстар кэнники үлэлэригэр улахан көмө-тирэх буолбута. Спиридон Григорьев аан бастаан саха көрөөччүтүн мировой классика пьесатын кытта билиһиннэрбит киһинэн буолар. 1955 сыллаахха Шекспир «Отеллота» туруута, Отелло оруолун Д.Ф Ходулов толоруута Саха сирин театральнай эйгэтигэр улахан умнуллубат түгэн буолбута. Спиридон Алексеевич бастакынан саха театрын сыанатыгар В.И. Ленин уобараһын көрдөрүүнү саҕалаабыта. Н. Погодин «Саалаах киһитин», В. Вишневскай «Умнуллубат 1919-һун» туруорбута. Маны таһынан, В.И. Ленин үбүлүөйүгэр аналлаах театрдары көрөр Бүтүн Союзтааҕы конкурска Софрон Данилов “Сахалар ааттарыттан” айымньытынан испэктээккэ Максим Кирович Аммосов уобараһын чаҕылхайдык арыйан, маҥнайгы истиэпэннээх дипломунан наҕараадаламмыттара. 40-тан тахса сыл театрга үлэлиирин устата 100-тэн тахса испэктээги туруорбута. Олортон бастыҥнара бастакы национальнай театр кыһыл көмүс фондатыгар киирбиттэрэ. Кини П.А. Ойуунускай аатынан Саха государственнай драматическай театрга уус-уран салайааччынан, кылаабынай режиссерунан үлэлиирин устатыгар, режиссер эрэ быһыытынан буолбакка, артыыстарга учуутал, кинилэр тустарыгар ис сүрэҕиттэн кыһаллар аҕа курдук буолбута. Элбэх көлүөнэ артыыстар кини испэктээгэр чочуллан, норуокка, көрөөччүгэ биллэр-көстөр бочуоттаах, ааттаах-суоллаах артыыстар буола үүммүттэрэ. Кини режиссердуурун таһынан бэйэтэ эмиэ испэктээктэргэ оонньуура. Ол курдук, «Кукур Ууска» кинээс Бииктэрин, «Тугэххэ» Луканы, «Бэйэ дьоно аахсыахпыт» Расположенскайы оонньообут. 1961 сыллаахха «Дерсу узала» уонна 1968 сыллаахха Рижскэй киностудияҕа «Уһун кун сардаҥата» диэн киинэлэргэ уһуллубута. С.А. Григорьев – бэйэтин кэмин чаҕылхай уола, кини аата уйэ-саас тухары Саха театральнай искусствотын историятыгар көмүс буукубанан киирэн турар.
Бу үтүө күн Спиридон Алексеевич Григорьевы ахтан-санаан аастыбыт. Кини уһулуччулаах киһи буоларын Саха республикатын норуодунай артыыстара Михаил Егорович Семенов, Анатолий Павлович Николаев, Саха театрын дириэктэрэ Петр Тимофеевич Макаров, сиэннэрэ Леонид Петрович Григорьев, Анна Михайловна Прокопьева, кийиитэ Виктория Гаврильевна Григорьева киэн тутта аҕыннылар. Саха театрыгар нэһилиэк аатыттан Римма Еремеевна Трофимова салайыылаах “Көмүлүөк” түмсүү уонна оскуола учууталлара “Алгыс” панно тигэн бэлэхтээтилэр. Саха театра Спиридон Григорьев аатынан “Аан-Аартык” култуура киинигэр, “Дьөһөгөй оҕото” түмэлгэ уонна Тумул нэһилиэгэр театр артыыстарын хаартыскалардаах хартыына бэлэхтээтэ. Бу күн буруолуу сылдьар “Спиридон Алексеевич Григорьев – сахалартан бастакы идэтийбит режиссер” диэн кинигэ сүрэхтэннэ. Кинигэни олохтоох бибилэтиэкэ үлэһитэ Трифонова Альбина Валерьевна уонна Покровскай куорат олохтооҕо, бибилэтиэкэ бэтэрээнэ Ефремова Татьяна Ильинична хомуйан таһааттардылар. Бу кинигэ Спиридон Григорьев аатын ааттатарга, үйэтитэргэ олук буолуо диэн эрэнэбит. Кинигэни ыҥырыылаах ыалдьыттарга уонна Саха театрын түмэлигэр бэлэхтээтибит. Сиэннэрэ Григорьевтар ааттарыттан ааптардарга ис сүрэхтэриттэн махтаннылар.
Ахтыы кэннэ олохтоохторго режиссер Сергей Потапов үс сыллааҕыта туруорбут Эрилик Эристиин “Маарыкчаан ыччаттара” испэктээги көрдөрдүлэр. Бу эмиэ мээнэҕэ буолбатах. “Маарыкчаан ыччаттарын” Спиридон Алексеевич 1948 сыллаахха туруорбута. Артыыстар олус үчүгэйдик оонньооннор, көрөөччүлэр биһирэбиллэрин ыллылар. Испэктээк кэннэ көрөөччүлэр артыыстары туран эрэ дохсун ытыс тыаһынан уруйдаатылар. Бу артыыстарга саамай улахан махтал уонна билинии буолар. Чкалов нэһилиэгиттэн драмкружок кыттааччылара кэлэн, театр артыыһа Айсен Лугиновтан маастар-кылаас ыллылар уонна киэн туттар биир дойдулаахтарыгар Михаил Семеновка бэлэх туттардылар.
Көрөөччүлэр да артыыстар да астынан-дуоһуйан тарҕастыбыт. Саха театрын коллективыгар ахсынньы аам-даам тымныытын аахсыбакка, ыҥырыыбытын ылынан кэлбиккитигэр улахан махталбытын тиэрдэбит. Өссө да элбэх чаҕылхай испэктээктэри күүтэбит.
Альбина Трифонова
Улахан Аан олохтоох бибилэтиэкэтин үлэһитэ
